Ayaş-Sinanlı Atıksu Arıtma Tesisi

Ayaş ilçesi ile birlikte Sinanlı ve bağlı mahallelerin atıksularını arıtmak amacıyla bölgeye ileri arıtım teknolojisine sahip 6.200 m³/gün kapasiteli atıksu arıtma tesisi yapılmış ve işletmeye alınmıştır. Ayaş-Sinanlı Atıksu Arıtma Tesisine “Uzun Havalandırmalı Aktif Çamur Sistemi” seçilmiştir. Arıtma Tesisinde azot ve fosfor giderimi yapıldığı ve ileri arıtmaya sahip olduğu için arıtılmış çıkış suyu yeşil alanların sulanmasında rahatlıkla kullanılabilir özelliktedir. Arıtılan sular, Uğur Çayı’na verilmektedir.

http://www.aski.gov.tr/Yukle/Resim/atiksu_aritma/ayas.jpg


Ayaş Atıksu Arıtma Tesisi’nin karakteristikleri aşağıda verilmiştir:
 
 
1. Kademe
2015
2. Kademe
2030
Hedef Yılı Eşdeğer Nüfusu (kişi)
26.167
59.106
Hedef Yılı Günlük Ortalama Akımı  (m3/gün)
6172
14.302
Hedef Yılı Maksimum Akımı (m3/sa)
389
909
Hedef Yılı Pik Kuru Hava Akımı (m3/sa)
343
799
Hedef Yılı Minimum Akımı (m3/sa)
215
496
Hedef Yılı Kirlilik Yükü (kg BOİ5/gün)
10.047
26.060
Deşarj Noktası
Uğur Çayı
 
Proses ve Arıtma Tesisi üniteleri
• Giriş, Debi Ölçüm - Izgara Yaklaşım Kanalı
• Kaba – İnce Izgara Yapısı
• Havalandırmalı Kum Tutucu
• Giriş Terfi Merkezi
• Debi Dağıtma – Toplama Yapıları
• Anaerobik Havuzlar
• Havalandırma Havuzları
• Çökeltme Havuzları
• Geri Devir ve Fazla Çamur Terfi Merkezi
• Blower Binası
• Çamur Susuzlaştırma Binası
• Trafo – Jeneratör Binası
• İdare Binası
• Tesis Giriş – Güvenlik Binası

Kaba Izgara
Izgaraların montajı ve kanal inşaatı dikkate alınarak kanal genişliği b = 0,80 m olarak inşa edilmiştir. Izgaralar; ızgara çubukları arasındaki su hızının 0,50 m/sn ile 1,20 m/sn arasında olacak şekilde projelendirilmiştir. Izgara için seçilen proje kriterleri aşağıda verilmiştir.
Miktarı   : 3 Adet (2 asıl + 1 yedek)
Temizleme   : Mekanik
Çubuk Aralığı   : 30 mm
Yatayla Yapılan Açı  : 750
Çubuk Kalınlığı,  : 1 cm (10 x 50 mm)
Aralık Sayısı   : m = 21 adet
Çubuk Sayısı   : n = 20 adet
Izgara Kanal Genişliği : b = 0,80 m
Izgara Net Açıklığı  : b’ = 0,80 – 20 x 0,01m = 0,60 m
İnce Izgara
Miktarı    : 3 Adet (2 Asıl + 1 Yedek)
Temizleme    : Mekanik
Çubuk Aralığı    : 10 mm
Yatayla Yapılan Açı   : 75 °
Çubuk Kalınlığı,   : 1 cm (10 x 50 mm)
Aralık sayısı    : m = 41 adet
Çubuk sayısı    : n = 40 adet
Izgara Kanalı Genişliği  : b = 0,80 m
Izgara net açıklığı   : b’ = 0,80 - 40 x 0,01 = 0,40 m
 
HAVALANDIRMALI KUM TUTUCU
Arıtma tesisine gelen atıksudaki kum, çakıl gibi kolayca çökebilen inorganik maddeler, kanallarda, borularda ve çökeltme havuzları çamur toplama çukurlarında birikerek tıkanmalara, pompa ve diğer mekanik ekipmanların aşınmalarına sebep olarak tesis işletilmesini olumsuz yönde etkilemektedir. Bunu engellemek amacıyla ince ızgaralardan sonra kum tutucular projelendirilmiştir. Minimum debilerde inorganik maddelerle birlikte organik maddelerde çökelebilmektedir. Ayrıca kanalizasyon sistemine yemekhane, kafeterya ve bakım, onarım atölyelerinin de atıksu verdiği dikkate alınarak, bunlardan gelebilecek yağ, gres gibi maddelerin tutulması ve tesisin verimini arttırmak amacıyla atıksuyun stabilizesi açısından havalandırmalı kum tutucular tercih edilerek ünite içerisinde yağ tutucu bölme teşkil edilmiştir. Havalandırmalı kum tutucular maksimum debide yatay hız 0,2 m/sn den küçük olacak şekilde kare kesitli olarak projelendirilmiştir. Ayrıca maksimum debide suyun kum tutucuda bekleme süresinin 3-4 dakika ve yüzeysel yüklemenin 20-25 m³/m².sa arasında olması sağlanmaktadır.
Biriken kumların temizlenmesi mekanik olarak yapılmaktadır. Gezer köprü üzerine monte edilecek kum pompaları ile emilen kumlu su ünite yanında teşkil edilen kum toplama yatağına basılmaktadır. Burada su drenajla alınarak ünitenin girişine geri döndürülmekte, kum ise kum ayrıcıya alınarak tesisten uzaklaştırılmaktadır. Atıksu arıtma tesisi için kademe yıllarında 3 adet yağ tutuculu havalandırmalı kum tutucu projelendirilmiştir. I.Kademede; üç adet yağ tutuculu havalandırmalı kum tutucudan iki adedinin kullanımı dönüşümlü olarak sağlanmaktadır.
Tasarım Kriterleri
Su Yüksekliği   : H = 1,90 m
Genişlik           : B = 1,40 m
Yağ Tutucu Kanal Genişliği : B1= 0,60 m
En Kesit Alanı   : Anet = 2,00 m²
L     :10,00 m
Kum Tutucu Hacmi  :  20 m³
Bekletme Süresi  : 3,95 dk
Kum Tutucu Yüzey Alanı :14 m²
 
ANAEROBİK HAVUZLAR
Anaerobik reaktörde bekleme süresi proje debisinde 1,5 – 2 saat arasında genelde ise      0,5-1,5 saat arasında alınmaktadır. I. kademe ve II.kademe için 2 adet aynı boyutlarda havuz inşa edilmiştir. I.kademe de 1 havuz yeterli olup I.kademede inşaatı yapılacak 2 havuzdan biri yedek olarak kullanılmaktadır.
Seçilen reaktör boyutları :
Boy    : 23,00 m
En    : 5,00 m
Su derinliği   : 5,00 m
1 Tankın Hacmi :    575 m3
Anaerobik havuzda çökelmenin engellenmesi için karıştırma amacıyla mikserler kullanılmıştır. Mikser gücü ve sayıları;
Mikser tipi : Flash mikser
Motor gücü : Nm = 4,5 kW
Sayısı:  : n = 2 adet / havuz
 
HAVALANDIRMA HAVUZLARI DEBİ DAĞITMA – TOPLAMA YAPISI
Anaerobik havuzlardan çıkan suyun havalandırma havuzlarına dağıtılması için anaerobik havuzların çıkış kanalına bitişik olarak dörtgen planlı Dağıtma – Toplama yapısı dizayn edilmiştir. Bu yapı 3 ayrı bölümden teşkil edilmiştir. İç bölme dağıtma yapısı olup sürgülü kapaklar ile teçhiz edilmiş savaklar bulunmaktadır.
Anaerobik havuzların çıkış kanalından bu bölmeye alttan giriş yapan su burada yükselir ve savaklardan geçerek ikinci bölüm olan havalandırma havuzları yükleme bacalarına (4 adet) dökülerek ayrı ayrı havalandırma havuzlarına iletilmektedir. Üçüncü bölüm ise havaladırma havuzlarından gelen suyun toplandığı bölümdür. Buraya gelen su çökeltme havuzları dağıtma - toplama yapısına iletilmektedir.
 
HAVALANDIRMA HAVUZLARI
Havuz geometrisi olarak Oksidasyon Hendeği seçilmiştir. Bu geometri sayesinde havuz içerisinde oluşturulacak oksik ve anoksik bölgelerde Nitrifikasyon ve Denitrifikasyon prosesleri gerçekleştirilerek azot giderimi de sağlanmaktadır. Aerobik bölgede BOİ5 giderimi yanı sıra nitrifikasyon prosesi (azotun önce nitrit daha sonra nitrata oksitlenmesi), anoksik bölgede ise nitrata indirgenmiş olan azot giderimi gerçekleşmektedir. Havalandırma havuzlarının değişik işletme kademelerine göre devredeki ünite sayıları aşağıdaki gibidir.
I. kademede : 2 havuz devrede
Projelendirme verileri (1, Kademe )
Q   = 6172 m3/gün
BOİ5   = 1047 kg/gün
(BOİ5)giriş  = 170 mg/l
(BOİ5)çıkış  = 25 mg/l
Toplam Azot  = 183 kg/gün
Ngiriş   = 30 mg/l
Nçıkış   = 10 mg/l
MLSS   = 4000 mg/l
MLVSS  = 3200 mg/l (0,80*MLSS)
DO   = 2,0 mg/l
SRT   ≥ 25 x 1,072(12-T)
T   = 20 °C için,
SRT   ≥ 14,3 gün
 
ÇÖKELTME HAVUZLARI DEBİ DAĞITMA – TOPLAMA YAPISI
Çökeltme havuzları debi dağıtma ve toplama yapısı iç içe 3 ayrı bölmeden teşkil edilmiştir. Havalandırma havuzları toplama yapısından gelen su iç bölüme alttan giriş yapmaktadır. İç bölme sekizgen planlı olup her bir çökeltme havuzu için 1 adet olmak üzere sürgülü kapak ile teçhiz edilmiş 4 adet dağıtım savağı bulunmaktadır. Böylece dengeli bir debi dağılımı sağlanmaktadır. Dıştaki iki bölme ise dairesel planlıdır. İlk bölme iç perdeler ile 4’e bölünerek her bir çökeltme havuzu için ayrı ayrı yükleme bacası olarak teşkil edilmiştir. Savaklardan geçen su bu bacalara dökülerek buradan çökeltme havuzlarına iletilmektedir. En dıştaki bölüm ise çökeltme havuzları çıkış bacalarından gelen arıtılmış suyun toplanacağı kanaldır.
 
ÇÖKELTME HAVUZLARI
Çökeltme havuzlarında, havalandırma havuzlarından su ile birlikte asılı halde gelen aktif çamur uygun bekletme sürelerinde gravite ile çöktürülecek, arıtılmış sudan ayrılmaktadır. Çökeltme havuzlarının değişik işletme kademelerine göre devredeki ünite sayıları aşağıda verilmiştir.
1, kademe’de : 2 havuz devrede
SVI = 100 lt/kg
Çamur Çökelme Süresi; tTh = 2,00 saat
ÇAMUR GERİ DEVİR TERFİ MERKEZİ
Geri devir terfi merkezi her iki kademe için bir adet olarak inşa edilmiştir. Terfi merkezinde geri devir pompaları ile birlikte sistemden atılması gerekli olan çamuru Çamur Susuzlaştırma binasına iletecek fazla çamur pompaları da bulunmaktadır. Havalandırma Havuzu hesaplarında geri devir oranı Qr / Qort = %150 olarak planlanmış, buna göre seçilen pompa kapasiteleri;
Qp = 65 lt/sn = 234 m3/saat, (Frekans konvertörlü)
2015 yılında ; 2 asıl + 1 yedek
Fazla çamur pompalarının kapasitesi Dekantörlerin çalışma süreleri dikkate alınarak seçilmiştir.
Qp = 10 m3/sa (2,78 lt/s)
I. kademede; 1 asıl + 1 yedek
Tesis arazisi ve zemin koşulları dikkate alınarak Geri Devir Terfi Merkezi Dikdörtgen planlı olarak projelendirilmiştir. Dalgıç tip pompa kullanılmaktadır.
 
ÇAMUR SUSUZLAŞTIRMA BİNASI
Ekipman olarak santrifüj prensibi ile çalışan dekantörler kullanılmaktadır. Dekantörlerde, sistemden uzaklaştırılmak üzere çökeltme havuzundan alınan ve kuru madde oranı        %0,7- %1 civarında olan fazla çamurun kuru madde oranı en az %25’e kadar susuzlaştırılmaktadır..
 
TRAFO VE JENERATÖR BİNASI
Tesise gelen OG enerjisini AG’ e çevirecek trafonun ve enerji kesilmelerinde acil durumlarda devreye girecek jeneratör için bir bina projelendirilmiştir. Bina içinde 1 asıl, 1 yedek trafo hücresi, jeneratör ve AG odası ve OG odası bulunmaktadır.  Bina boyutları 12,80 x 8,80 m olup, brüt alanı 112,64 m2’ dir.
 
İDARE BİNASI
Tesis personelinin görev yapacağı idare binasında 3 adet ofis, kumanda odası, laboratuvar, kimyasal madde deposu, atölye, ısı merkezi, yemekhane, duş ve tuvaletler bulunmaktadır. Bina boyutları 24,10 x 10,90 m olup, bürüt alanı 262,69 m2’ dir.
Ayrıca Tesis giriş kapısının bulunduğu noktada tesis güvenliğinin ve giriş çıkışın kontrol altında tutulması amacı ile bir yapı tasarlanmıştır. Binada görevli odası, soyunma odası, mutfak niş’ i ve tuvalet bulunmaktadır. Bina boyutları 6,00 x 3,50 m olup, brüt alanı 21 m2 ’dir.